GREEN AMAYAGA: Hongerewe Ubushobozi mu bikorwa byo guhangana n’imihindagurikire y’ikirere mu Rwanda
Mu rwego rwo kongerera u Rwanda ubushobozi mu kurwanya ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere no gusana ibidukikije byangiritse, Ikigega Mpuzamahanga cy’Ibidukikije (Global Environment Facility, GEF) cyemeje inkunga ya miliyoni 18 z’amadolari ya Amerika izafasha kongera ibikorwa bya gahunda ya Green Amayaga. Iyo nkunga izifashishwa mu gusana ibidukikije no kongerera abaturage ubushobozi bwo guhangana n’ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere mu turere dutandatu two mu Ntara y’Amajyepfo aritwo: Kamonyi, Muhanga, Nyanza, Ruhango, Huye, na Gisagara.
Uyu mushinga mushya, uzashyirwa mu bikorwa mu buryo bwa gahunda ihuriweho (programmatic approach), wubakiye ku ntsinzi y’umushinga wa Green Amayaga umaze igihe ukora. Intego zawo ni ugukomeza gukoresha ibisubizo bishingiye ku bidukikije, guhuza imicungire y’iby’umutungo kamere no guteza imbere imibereho myiza y’abaturage binyuze mu buryo bwo kwihanganira imihindagurikire y’ikirere.
Iyi nkunga ije ikurikira indi nkunga ya miliyoni 9 z’amadolari yemejwe na GEF mu minsi ishize, igenewe gusana agace ka Nyungwe–Ruhango Corridor. Ibi byombi bikaba bigize miliyoni 27 z’amadolari GEF iherutse guha u Rwanda.
Leta y’u Rwanda yashoboye kubona aya mafaranga kugira ngo ikomeze kugera kure nko mu turere twose two mu Ntara y’Amajyepfo. Kugeza ubu, umushinga wari umaze gukora mu duce tumwe twa Kamonyi, Nyanza, Ruhango na Gisagara, aho umaze kugera ku byiza byinshi mu gusana ibidukikije byangiritse no kongerera abaturage ubushobozi bwo guhangana n’imihindagurikire y’ikirere.
Juliet Kabera, Umuyobozi Mukuru wa REMA, avuga ko “U Rwanda rwiyemeje gusana ibidukikije byarwo no kongerera abaturage imbaraga binyuze mu bisubizo byubakiye ku bumenyi n’ubufatanye bw’abaturage.”
Yongeyeho ati: “Tubikesheje ubufasha budasubirwaho bwa GEF, ubu dushobora kongera ibikorwa bya Green Amayaga mu Ntara yose y’Amajyepfo. Ibi ni intambwe ikomeye mu rugendo rwo kubaka ubukungu burambye kandi burengera ikirere. Turashimira kandi UNDP ku bufasha bwa tekinike baduha no kudufasha gutegura uyu mushinga mushya.”

Iby’ingenzi wamenya kuri Green Amayaga mu gihe imaze ishyirwa mu bikorwa
Green amayaga ni umushinga watangiye ugikomeje mugihe ki imyaka 6 kuva 2020. Bimwe mu bikorwa wakozeho harimo gusana ibidukikije byari byarangiritse ahatewe ibiti kuri hegitari 929 ndetse hanasanwa agace kabarizwa mu ishyamba rya Kibirizi–Muyira. Hiyongeraho gutera ibiti by’imbuto birenga 243,000; hanakozwe ibikorwa byo kurwanya isuri ku buso bwa hegitari 13,886 hifashishijwe amaterasi, ibiti by’amashyamba, n’ibyatsi byo mu mazi.
Hari ukubungabunga inkombe z’imigezi ku birometero 93 ndetse hanaterwa ibiti ku buso bwa hegitari 763 ku nkengero z’imihanda. Nanone kandi hari Imiryango isaha 21,000 yahawe imbabura za kijyambere zigabanya gutema amashyamba no kwanduza umwuka wo mu nzu.
Mu bindi bikorwa GREEN AMAYAGA yari imaze gukora harimo imiryango igera kuri 2,534 ifite ubushobozi buke yahawe amatungo (inka, ihene, ingurube), ibi bikaba byarongereye umutekano w’ibiribwa n’amafaranga yinjira mu ngo z’abaturage.
https://www.rema.gov.rw/our-work/projects/green-amayaga
Ibi bikorwa byerekana uburyo kongera ibidukikije no guteza imbere imibereho byuzuzanya. Kongera ibi bikorwa bizafasha abaturage benshi kurushaho kugira ibidukikije byiza, ubushobozi bwo guhangana n’ihindagurika ry’ikirere n’amahirwe y’ubukungu butangiza ibidukikije
Uyu mushinga mushya, uzashyirwa mu bikorwa mu buryo bwa gahunda ihuriweho (programmatic approach), wubakiye ku ntsinzi y’umushinga wa Green Amayaga umaze igihe ukora. Intego ni ugukomeza gukoresha ibisubizo bishingiye ku bidukikije, guhuza imicungire y’iby’umutungo kamere no guteza imbere imibereho myiza y’abaturage binyuze mu buryo bwo kwihanganira imihindagurikire y’ikirere.
Uyu mushinga ujyanye n’Icyerekezo 2050 cy’u Rwanda, na National Strategy for Transformation (NST1) ndetse no n’imihigo y’u Rwanda yo kugabanya ingaruka z’imihindagurikire y’ikirere (Nationally Determined Contribution, NDC).
Ivomo: REMA

